Paraguay’daki yolsuzluğun düşündürdükleri
Bu anlattığımız, artık sonuna gelmiş neoliberal ya da neofaşist ekonomi politik düzeninin vardığı noktadır. Devlet, ekonomi ve finans grupları birbirleriyle para ve çıkar akrabalığı içine girmişlerdir.

Bizim çok kullandığımız bir kelime olan “para” ile başlayan bir ülke Paraguay. Latin Amerika’nın ortasında, Arjantin, Brezilya ve Bolivya arasına sıkışmış, denize kıyısı olmayan, 6,5 milyon nüfuslu, yani küçücük, yoksul bir ülke. Şimdiki başkan Santiago Peña, 1978 doğumlu. Ülkesinde ve ABD’de ekonomi okumuş, ülkesinin Merkez Bankasında ve IMF’de çalışmış. Sonra ülkesine dönünce de 70 yıldır iktidarda olan Colorado Partisi’nin başkanının önerisiyle seçimlere katılıp ülkesini “dev bir Paraguay” yapma vaatleriyle başkan olmuş. “Sıfır açlık” vaadi, 1 milyondan fazla öğrenciyi doyurmuş. Ucuz, güvencesiz iş gücü ve yarı yarıya düşük devlet vergileriyle birçok dış yatırımı ülkesine çekmiş. Brezilya’da Lula karşısında yenilen Bolsonaro ailesinin bile burada yatırımları var. Latin Amerikalı işverenlerin birçoğu, ihraç etmek için değil, kendi ülkelerinde ürettikleri mallara ara mal üretmek için Paraguay’da fabrikalar kuruyor. Lityum üretiminin olmazsa olmazı olan su da bol miktarda var.
Peña ile Paraguay biraz kalkınmaya başlar ve halk memnun gibidir. 2 Kasım günü gözlerini açtıklarında bankadaki tüm hesapların dondurulduğunu görürler. Halkın neredeyse üçte ikisinin parasını yatırdığı ülkenin en büyük bankası Ueno Bank iflas etmiştir. Çoğunlukla banka kartıyla alışveriş eden halk, hiçbir şey alamaz hâlde, beş parasız kalır. Hepsi sokaklara dökülür. Devlet Sarayı’nın önünde protestoya başlayıp paralarını sorarlar. Ülke şoktadır.
Olayın çözülmesi, bizim fon olayında olduğu gibi uzun sürmez. Ueno Bankasındaki 850 milyon dolarlık paranın %50’si bir gecede yok olmuştur. Banka, yasal kurallar gereği iflas etmiş ve kapatılmıştır. O gece bir ticari şirket bankadan büyük miktarda para çekmiştir. Hani bizde de milyarlarca değerinde fon yurt dışına kaçırıldı ve 400.000 fon donduruldu ya, işte onun gibi bir şey. Bizde fon sahiplerinin paralarını çekemediği gibi, Ueno Bankasında hesapları olanlar da parasız kalırlar.
Paraguay Devlet Başkanı Santiago Peña görevden alınır çünkü Ueno Bankasının iflasına yol açan şirketlerin içinde kendisinin, arkadaşlarının ve akrabalarının hisseleri vardır. Bankaya Devlet İşsizlik Kasasının paralarının yatırılmasını sağlayan, onun imzasıdır. Böylece devlet de soyulmuş olur. Bazı devlet ihalelerini hissesi olduğu şirketlere kazandırmıştır. Ya da ortaya çıkan birçok yolsuzlukta bazı eski iş arkadaşları ve ortakları vardır.
Banka iflasının ertesi günü istifa edeceğini açıklar ama muhalefet bunu kabul etmez ve parlamentoda güven oylaması yapılmasını ister. Eğer istifa ederse parlamenterlik hakları baki kalacaktır ve aynı Brezilyalı Bolsonaro gibi ABD’ye kaçabilecektir. Ama güven oylaması sonucunda azledilirse hiçbir parlamenterlik hakkı kalmayacak, yurt dışına kaçamayacaktır. Sonuçta istifa etmesine izin vermezler. Güven oylamasını kaybettikten sonra da savcılar tutuklanmasına karar verirler. Ardından batan Ueno Bankasının başkanı, Merkez Bankası başkanı, sekiz banka yöneticisi ve birçok devlet yetkilisi ile o bankada hesapları olan ülkenin büyük şirketlerinin sahiplerinin de aralarında bulunduğu toplam 27 kişi tutuklanır. Mal varlıklarına, 1,5 milyon değerindeki arabalarına, son model uçaklarına, yatlarına vb. el konulur. Bir de kendilerine bağlı kriminal örgütler kurulduğu tespit edilir. Onlar da içeri alınır. Tüm bunlar soruşturma savcıları tarafından tespit edilip üç dört gün içinde gerçekleştirilir.
Bizim kafamıza takılan bir soru oldu. Bu soyguncular biraz saf ya da acemi mi? İşin içinde devlet başkanı olduğundan kendilerini çok mu güvende hissedip Adalet Bakanlığı çalışanlarını yandaş yapmamışlar? Şimdilik sanki olması gerektiği gibi adalet işliyor görünüyor. Birçok suçlunun tutuklanmış olmasından böyle bir yorum yapabiliyoruz. Bizim fon soygununda adalet böyle işleyemiyor. Şimdiye kadar bu tür yolsuzlukların yapıldığı Brezilya, Arjantin, Bolivya, Şili, Kolombiya, Ekvador gibi çoğu Latin Amerika ülkesinde yolsuzluk yapanlar, adalet sistemi içinde çalışanları da aralarına alırlar. İktidarda değil de muhalefette bile olsalar bu tür finans ve büyük şirket güçleri, el altından adalet sistemini de içlerine alırlar. Sahte yolsuzluk belgeleri düzenleterek, lawfare olarak bilinen yöntemlerle suçsuz devlet görevlilerini hapse attırırlar. Lula, suçsuzluğunu ispatlayana kadar bir yıldan fazla hapiste kalmıştı. Arjantin Başkanı Cristina Fernández, rüşvet verme suçlamasıyla içerideydi, şimdi ev hapsinde. Baba Bolsonaro, seçilmiş başkan Lula’ya karşı orduyla darbe girişiminde bulunduğu için ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı ve sonra da nasılsa ev hapsine alınıverildi. Rüşvet vermiş olan oğlu ise seçimleri kaybedince gizli bir şekilde ABD’ye kaçırılıverdi ve Trump kendisini karşıladı. Peru’da seçilmiş, yerli halktan biri olan devlet başkanı, sahte darbe yapma suçlamasıyla kaç yıldır içeride. Ekvador’da Correa, Belçika’da sığınmada. Şimdiki adayının adaylığı elinden alındı. Eski başbakanı Meksika Konsolosluğuna sığındı. Yani neoliberal devletler artık devletin tepesinde yolsuzluk çeteleri kuruyorlar. Biz de ülkemizde yaşıyoruz işte. Neoliberal düzen böyle işliyor.
Paraguay’da durum neden farklı? Bunca zaman bankalarda, IMF’de çalışmış bir ekonomist olarak adaleti eline alması gerektiğini bilmiyor muydu? Bilmese bile çevresindekilere yolsuzlukta yardım ederken kimse onu uyarmadı mı? Savcılık makamına göre, Ueno Bankasının eski yöneticileri, bankanın bağlantılı şirketlere ilişkin kredi limitlerindeki aşırılıklar ve gözlemlenen diğer finansal işlemler konusunda uyarıda bulunan teknik raporlardan haberdarmışlar ancak gerekli düzeltici önlemlerin alınmasını sağlamamışlar. Ama görevden alınmışlar. Onlar da rüşvet mi bekledi, yoksa işin içinde başka şeyler mi var? Şimdilik bilinmiyor. Ayrıca paraları kaçırmak için Lüksemburg Büyük Dükalığı’ndaki bir bankada da hesap açmışlar. Tüm bu işleri yapanların yurt dışındaki bankalarla da bağlantılı olmaları sıradan bir şeydir. Bildiğimiz, yaşadığımız ve tüm düzende yaşananın aynısı değil mi?
Bu anlattığımız, artık sonuna gelmiş neoliberal ya da neofaşist ekonomi politik düzeninin vardığı noktadır. Devlet, ekonomi ve finans grupları birbirleriyle para ve çıkar akrabalığı içine girmişlerdir. Bu doğrultuda yolsuzluktan yana kararlar alma, sahte evraklar düzenleme, gerçek evrakları saklama işini güzel güzel becererek düzenin kuyusunu kazmış bir yapıdır. Sıra artık kazdıkları bu kuyulara onları atıp gömecek halkların eyleme geçmesine geldi. Bakalım Paraguay’da olaylar nasıl gelişecek, adalet yerinde kalabilecek mi?